فووريه ( مترجم : عباس اقبال آشتيانى )
43
سه سال در دربار ايران ( فارسى )
جمعى داخل دير شديم و از حياط اولى كه حصارى بلند داشت گذشتيم و بعد از عبور از زير سقفى به حياط ديگرى كه در اطراف آن منزلهايى بود رسيديم و به كليسا كه در ميان آن بنا شده داخل گرديديم . در داخل كليسا پارچههاى سنگين قيمتى همهجا در سر راه اعليحضرت گسترده بود ، حتى ما هم از روى اين پارچههاى زرفت و زردوزى گذشتيم . اين كليساى قديمى كه از ابنيهء قرن چهارم ميلادى است با حصارها و برجهاى آن از خارج بىشباهت به قلعهاى نيست و آن را مخصوصا به اين وضع ساختهاند تا بتوانند در جلوى حملات متعرضين مقاومت كند چنان كه تاكنون چند بار از تعرض دزدان مسلمانى كه به طمع خزاين آن به آنجا حمله كردهاند جلوگيرى نموده است . كليساى اچيازين كه به سبك بناهاى روم شرقى ساخته شده شكل صليبى را دارد كه بر روى هر يك از دو شاخههاى متساوى آن ناقوسى مجزاست و در وسط آن جاى ناقوسى است كه صاف پايين آمده و اين وضع در تمام كليساهاى ارامنه كه تاكنون ديدهايم مشاهده مىشود . در دورادور ناقوس در هر يك از اضلاع كليسا پنجرههايى است كه بالاى هر يك از آنها عكس يكى از قديسين در زمينهاى دايره مانند نصب است و هر يك از آنها را به مهارت تمام حجارى كردهاند . بر خلاف داخل تزيينات خارج آن نمايندهء حال بىسليقگى بانيان آن است به اين معنى كه گچبرىها و نقاشىهاى روى گچ و گل و بوتهسازىهاى آن خشن و رنگهاى آنها بسيار زننده است و در ذهن اثر بسيار زشتى از آنها مىماند . با اين همه در ميان اين پرده نقاشىهاى ناشيانه كه خوب هم محفوظ نماندهاند چهار صورت از همه بهتر است ، عبادت مغها و آخرين مجلس غذاى حضرت مسيح در طرف چپ و شستشوى حضرت مسيح از پاهاى يكى از پيروان و صورت آوردن مژده جبرييل به حضرت مريم . سقف محراب كليسا به رسم عيسويان ارتدكس از نقره پوشانده شده و عقيدهء كشيشان اچميازين اين است كه در همين محل بوده است كه حضرت مسيح بر گريگوريوس قديس ملقب به نورافكن رسول ارامنه شاهر شده است .